Polonya’da Anayasa Mahkemesi Hakkında!!

Polonya Anayasa Mahkemesi, Polonyanın başkenti Varşovada bulunmaktadır. Polonya Anayasa Mahkemesi 3’ü avukat olmak üzere 15 üyeden oluşmaktadır. 15 üyenin tamamı Parlemento tarafından 9 yıllığına seçilmektedir. Üyelik süresi sona eren üyeler yeniden seçilememektedir. Seçilen hakimler siyasi parti üyesi olamazlar ve 9 yıllık görev süresi sonunda son aldıkları maaşın %70-75 oranında emekli maaşı ile emekliye ayrılırlar. Şu anda Anayasa Mahkemesi’nde 11 erkek 4 bayan üye bulunmaktadır.

Anayasa Mahkemesi üyeleri hukuk profesörleri, avukatlar ve ha- kimlerden oluşmaktadır. Avukatlar, Anasaya Mahkemesi üyesi oldu- ğunda avukatlar listesinden ismi çıkartılır ve avukatlık yapamazlar. Avukatlar da Anayasa Mahkemesi üyesi olduklarında hakim yetkilerine sahip olurlar. Diğer seçilecek hakimlerin de hakim yetkilerine sahip olması gerekir. Hukuk profesörleri hem Anayasa Mahkemesi üyesi hem de üniversitede öğretim üyeliği görevine devam edebilirler. Bu sayede teori ile pratik buluşmaktadır. Üyeleri parlemento salt çoğunlukla yukarıda sayılan (avukat, hakim ve hukuk profesörlerinden) kaynaklardan istedikleri sayıda seçilebilmektedir.

Anayasa Mahkemesi üyeliği için herhangi bir yaş sınırı bulunma- maktadır. Ancak bu konudaki çalışmalarda 50-65 arası yaş sınırı düşü- nülmektedir. Üyelerin seçiminde de herhangi bir kontenjan sınırlaması da bulunmamaktadır. Parlemento tarafından şartları taşıyan herkesi üye olarak seçebilirler.

Anayasa Mahkremesi üyelerinin tamamının Polonya Parle- mentosu tarafından seçiliyor olması, Anayasa Mahkemesinin siyasi iradenin etkisinde kalabileceği korkularının yaşanmasına yol açmaktadır. Ancak, Polonya Anayasa Yargısında bu etki en aza indirgenmeye çalışılmıştır. Anasaya Mahkemesi üyeleri 9 yıllığına ve bir seferliğine seçilmektedir. Parlementonun çalışma süresi ise 4 yıldır. Üyelerin tamamı aynı dönemde seçilmemekte olup, dönem dönem bu seçimler yapıldığı için bütün üyelerin aynı anda seçilmesi söz konusu değildir.  Anayasa Mahkemesinde görev yapan her üyenin iki asastanı bulunmaktadır. Bu asistanlar hakim statüsünde değildirler. Her üye kendi asastanını belirleyebilmektedir. Bu asistanlar bazen hukuk profesörleri de olabilmektedir.

Polonya Anayasa Mahkemesi 1985 yılında kurulmuştur. Polanya Anayasa Yargısında hukuk kuralları ile hristiyanlık kuralları içiçe geçmiş durumdadır. Anayasa Mahkemesi kurulduğu tarihlerde kominist sistemden demokratik sisteme geçilirken önceleri Anayasa Mahkemesinin amacı kominist sistemi güzel bir sistem olarak tanıtmak iken zamanla demokratik kararlar vermeye başlamıştır. İlk Anayasa Mahkemesi kararı 1986 yılında verilmiştir. Mevcut Anayasada 1997 yılında yapılan değişiklik sonrasında Polonya Anayasası özgürlükleri tam olarak güvence altına almaya başlamıştır. Polonya Anayasa Mahkemesi, mevcut Anayasaları demokratik ülkelerdeki Anayasaların en modernlerinden biri olduğundan rahatlıkla karar verebilmekte olup yetkileri de oldukça genişlemiştir. Polonya Anayasa Mahkemesi tarafından, Parlementosundaki bütün yasaların Anayasaya uygunluğu denetlenmektedir. Parlementoda kabul edilen uluslararası sözleşmelerin Anayasaya uygunluğu da de- netlenmektedir.

Yasa yapımında süreç Cumhurbaşkanının imzası ile tamamlanmaktadır. Cumhurbaşkanı tarafından yasaların Anayasaya uygunluğunun denetlenmesi amacıyla Anayasa Mahkemesine dava açılabilmektedir. Cumhurbaşkanının önüne bir yasa geldiğinde imza öncesi tereddüt yaşaması halinde, Anayasa Mahkemesinden yasanın Anaya- sa uygunluğu konusunda görüş isteyebilir ve Anayasa Mahkemesinin görüşü doğrultusunda yasayı imzalayabileceği gibi Parlementoya iade de edebilir. Cumhurbaşkanı yasayı imzaladıktan sonra da yasanın Anayasaya uygunluk denetimi için Anayasa Mahkemesine başvurabilmektedir.

Cumhurbaşkanı dışında da Anayasaya uygunluk denetimi için başvuru yapan birimler bulunmaktadır. Bunlar;

  • Ulusal Mahkeme Kurulu
  • Vatandaş Hakları Temsilcisi
  • Sosyal Organizasyonlar
  • Mesleki Organizasyonlar
  • Siyasi Partiler

50 kişilik Milletvekili • Vatandaşlardır.-Vatandaşların Dava Açması; Her Polonya vatandaşı Anayasa Mah- kemesine “şikayet” buşvurusunda bulunabilir. Vatandaşlar mahke- melerde görülmekte olan idari, medeni ve ceza davalarında şikayet yoluna başvurabilirler. Şikayet yoluna başvurabilmek için;

1- Şikayet için ortada kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmalı

2- Şikayet başvurusunu avukat veya hukuk müşaviri hazırlamalı

Anayasa Mahkemesine şikayet başvurusundaki avukat ile hukuk müşaviri arasında bir fark yoktur. Ceza Kanunu bünyesindeki bazı davalarda hukuk müşavirleri müdafii olarak katılamazlar. Daha hafif dereceli suçlarda bulunabilirler.
Anayasa Mahkemesinde yıl boyunca çok sayıda şikayet başvurusu görüşülmektedir. Bu başvurular yerinde görülebileceği gibi Anayasaya uygun olmadığına da karar verilebilir. Bu sayede davaların tekrar görüşülmesi imkanı getiriliyor. Ayrıca Parlementoya da gerekli yasal değişikliklerin yapılması amacıyla bir sinyal gönderilmektedir.

Anayasa Mahkemesinde yıl boyunca yaklaşık olarak 180 karar verilmektedir. Bu kararların bir kaç tanesi 15 kişiden oluşan Genel Kurulca verilmektedir. Genel olarak mahkeme 5 kişilik heyetler halinde çalışmaktadır. Nadiren 3 kişilik heyetler de bulunmakta ve karar vermektedir. Yasalara göre daha az önemli olan mevzuat hükümlerinin Anayasa uygunluk denetimi 3 kişilik heyetçe yapılmaktadır.

Mahkeme bünyesinde herhangi bir departman, daire veya bölüm bulunmamaktadır. Her türlü dava her birime (üyeye) gelebilmektedir. Herhangi bir çeşit ayrımı bulunmadığı, her dava türü her üye tarafından incelendiğinden devamlı bir öğrenme ve kendini geliştirme mevcuttur. Anayasa Mahkemesinde kararların yazım süresi bazen uzun zaman alabilmekte ve 2 yılı bulabilmektedir. Ancak özel durumlarda kararlar daha çabuk da yazılabilmektedir.

Kaynak : Türkiye Barolar Birliği Dergisi‘nde Hüseyin Bilgin tarafından yayınlanmış Polonya Yargı Sistemi Üzerine İzlenimler adlı dökümanından bir kesit olarak alınmıştır. Yazının devamına ve dökümanın tamamına buradan ulaşabilirsiniz.

Yavuz Han

About Yavuz Han

Temmuz 2012'de Polonyadan ailesine katılan Yavuz Han, Polonyadan.com'da inceleme ve analizler yazıyor. Platformumuzun editorlerinden olan Yavuz, Polonya'da e-ticaret, girişimler, yaşam ve birçok konuda yazılarına devam ediyor.

View all posts by Yavuz Han →

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir