Hatırlayacagınız gibi daha önce Polonya Anayasa Mahkemesi hakkında bir yazı yayınlamıştık. Raporu aldığımız kaynagın son bölümünde iyi bir analiz yapılmış. Sonuç bölümünde Polonya hukuk sisteminin bizim hukuk sistemimizle benzer yönlerine, farklı yönlerine ve bu sistemde olup bizim hukuk sistemimize alın- ması gereken hususlar sıralanmış.

Polonya Hukuk Sistemine Benzer Yönlerimiz

1-Her iki hukuk sisteminde de Anayasa Mahkemesi vardır. Anayasa Mahkemesi üyeleri belirli bir süre için seçilmektedir.

2- Her iki hukuk sisteminde de yargı sistemi adli ve idari yargı olmak üzere iki temel bölüme ayrılmıştır.(bizde farklı olarak askeri idari yargı ve askeri ceza yargısı ve uyuşmazlık yargısı, seçim yargısı vardır ancak en temel 2 yargı kolu adli ve idari yargıdır.)

3- İdari Yargıda yazılı yargılama usulü vardır. Bu yargılama da (bizde Bölge İdare Mahkemelerini birer istinaf Mahkemesi olarak gör- mezsek) ilk derece mahkemesi ve bu mahkeme kararlarına karşı başvurulan Yüksek İdare Mahkemesi vardır.

4-Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler yargı denetimidışında tutulmuştur.

5-Mahkemelerin ve hakimlerin her türlü etkiden uzak ve bağımsız oldukları inancı yanı sıra hakim olarak görev yapıyor olmanın bir takım sosyal yaşam kısıntılarına neden olabileceği kanaati mevcuttur.

6-Adli Yargıda bulunan istinaf sisteminin bizde de yürürlüğe girmesi halinde benzer bir yön olarak ele alınabilecek bir haldir. Her karar (dava) Yüksek Mahkeme önüne gelmemektedir. Bizde de İstinaf Mahkemeleri faaliyete geçtiğinde benzer bir uygulama olacaktır. Onlarda temyiz mahkemesi sayısı 11 iken bizde İstinaf Mahkemesi sayısı 15 olacaktır. Onların bölge mahkemeleri diye belirttiği mahkemeler ise aslında bizim ağır ceza mahkemeleri gibidir.

7-Hakimlerin özlük hakları, mesleğe alınmaları hakkında çoğunluğu yargı mensuplarınca seçilen bir üst kurul (Ulusal Mahkeme Kurulu, Ulusal Savcılık Kurulu, Hakim ve Savcılar Yüksek Kurulu gibi) yapılanmaları vardır.

8-Yüksek İdare Mahkemesi ve Yüksek Mahkemede temyiz üzerine incelenen kağıtlar hakkında not fişi düzenlenmemektedir.

9-Teftiş sisteminin olması ve teftişlerin hakim müfettişler tarafın- dan yapılmaktadır.

10-Hakim ve Savcıların özel izne tabi olarak soruşturulmaları ve basit kabahat türü suçlar nedeniyle yargılanamamalarıdır.

11-Hakim ve Savcı maaşları bizdekiyle aynı seviyelerdedir. Hatta bizdeki satın alma gücü ile Polonya kıyaslandığında bizdeki hakim ve savcıların maaşları daha iyidir. Bu arada Polonyada da maaşlarda göreve ve kıdeme göre artış olmaktadır.

Polonya Hukuk Sistemenin Farklı Yönleri

1- Anayasa Mahkemesinin görüştüğü konuların çeşitliliği bakımından yönetmelik, genelge, tamim gibi düzenleyici işlemlerinde Anayasaya aykırılığının iddiasının incelenmesi,

2-Anayasa Mahkemesinin başvuruları görüşürken 3, 7 ve 15 kişilik heyetler halinde toplanarak karar verebilmesi,

3-Polonya AYM Üyelerinin tamamının Cumhurbaşkanı yerine

Parlemento tarafından seçilmesi, Üye sayısı ve üyelerin görev süreleri

4-Anayasa Mahkemesi üyeleri yardımcıları bulunmakla birlikte tetkik hakimi veya raportör hakim müessesi bulunmaması,

5-Anayasa Mahkemesine başvuru yapabilecek olan kişi ve kuruluşlar daha geniş olması

6-Ulusal Mahkeme Kurulu ve Ulusal Savcılık Kurulu olmak üzere iki ayrı kurulu bulunması, Bu kurulların üyeleri içerisinde parlemento ve senatodan seçilen üyelerde bulunması

7-Hukuk fakültelerinin eğitim süresinin 5 yıl olması,

8-Hakim olabilmek için öncelikle yüksek lisanslı hukuk fakültesinin bitirilmesi ve sonrasında Hakimlik Okulundaki sınavlarda başarılı olunması gerekmesi, hakimlik için alt yaş sınırı 29 iken, idari hakimlik için yaş sınırının 35 olması, (Bu arada idari hakim olabilmek için ayrıca kişinin 8 yıllık hukukla ilgili tecrübesi aranması )

9-Hakimlerin atandıkları yerlerde görev yerinin kendi isteği dışında değişmemesi bu nedenle bir yere görevlendirmenin delegasyon denilen sistemle rızaya dolayı olarak yapılması ,

10-Hakim alımlarında genel bir hakim alımlığı yerine boş olan yerlerin ilan edilerek bu boş yerlere başvuru yapılarak başvuranların çeşitli mülakatlardan geçirilerek (atanmak istediği yerlerde çalışan hakimlerce) Ulusal Mahkeme Kurulu önerisiyle Cumhurbaşkanınca atanması, (Bütün Hakimler Cumhurbaşkanınca atanmaktadır)

11-Asliye – Sulh ayrımının olmaması aynı şekilde askeri idari yar- gı ve askeri ceza yargının yargı yolu olarak bulunmaması ve uyuşmazlık mahkemesi ve Yüksek Seçim Kurulu gibi organların bulunmaması,

12- Hakim ve Savcı sayısının adli yargı yönünden bizden fazla, idari yargı yönünden, Yüksek İdare Mahkemesi, Yüksek Mahkeme ba- kımından az olması,

13-Savcıların bizdeki konumlarından ayrı bir konuma sahip olma- sı ve savcıların duruşmalarda hakimlerin yanı yerine sanıkların karşısına oturmaları silahların eşitliği ilkesinin uygulanması,

14- Genel İdari Usul Yasasının bulunması ve bu nedenle bu Yasa uyarınca zorunlu idari başvuru yolunun bulunması, (Zorunlu idari başvuruyla istemi reddedilen kişi yerine idari yargı yerine başvuru yapılan organ gitmektedir. Bu durumda idarelerin gereksiz yere mahkemeye gitmesini önlemekte ve idari yargı önüne giden davaların çoğu ise ret ile sonuçlanmaktadır. Bu sayede pilot dosya uygulaması da fa- aliyete geçinlebilmektedir.)

15-İl idare mahkemeleri ile Yüksek İdare Mahkemesi arasında bizdeki bölge idare mahkemesine bir yapıda mahkemenin bulunmaması,

16-İdari Yargıda da duruşma kural olup bütün kararlar kural olarak duruşmalı davalarda verilmesi,

17-İdari Yargıda dosyaların tekemmülü için replik ve düplük uygulamalarının ortadan kaldırılmış olması,

18-Mahkemelerin mali yönden özerk olması ve kendi bütçelerini yapabiliyor olmaları ve bu bütçeye bakanın ya da hükümetin müda- hale edememesi,

19-Mahkeme işleyişlerinde profesyonel elemanların çalıştırılıyor olması zabıt katiplerinin en az lisans mezunu olması gerektiği,

20-Adli yargı, idari yargı arasında görev uyuşmazlıkların idari yargı yerince verilen görev ret kararlarının adli yargı için bağlayıcı ol- ması,

21- Hakimler hakkındaki disiplin cezalarının özel oluşturulan disiplin mahkemelerince verilmesi ve bu mahkeme kararıyla soruştur- maya başlaması ,

22-İdari Yargı kararını uygulamayanlara para cezaları verebilinmesi bizim hukuk sistemimizden farklı yönleridir.